BM’de kritik 12 dakika

Posted by

Çin, Doğu Türkistan’da sistemli zulmü sürdürürken tüm dünya gözünü, yaşananları en üst seviyede kayıt altına alacak olan Birleşmiş Milletler raporuna çevirdi. Lakin 8 ay evvel bölgeyi ziyaret eden Yüksek Komiser Michelle Bachelet raporun yayınlanmasını birkaç kere erteledi. Çin lobisinin baskısı altında olduğu belirtilen Bachelet 48 sayfalık metni dört yıllık vazifesinin son gününde saat 23.48’de duyurdu.

‘DÜNYA TAŞLARI YERİNDEN OYNATACAK RAPORA SÜRATLİ BİR REAKSİYON VERMELİ’

Raporda, Müslümanlara dönük insanlık cürmü işlendiği belirtildi. Kamplarda insanlık dışı usullerin kullanıldığı vurgulandı. Çin idaresine ‘Cezaevlerini kapatıp tutukluları özgür bırakın, ailelere kayıplara ait bilgi verin’ daveti yapıldı. Pekin ‘Planlı bir saçmalık’ reaksiyonunu gösterirken Dünya Uygur Kongresi ‘Bu çalışma taşları yerinden oynatabilir. Dünya yaşananlara süratli bir reaksiyon vermeli’ açıklaması yaptı.

BM UYGUR RAPORUNU AYLAR SONRA AÇIKLADI: İNSANLIK HATASI ‘OLABİLİR’

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komiseri Michelle Bachelet, uzun müddettir beklenen Doğu Türkistan ziyaretine ait raporunda, Çin’in Uygurlara yönelik muamelelerinin insanlığa karşı cürüm teşkil edebileceğini vurguladı. Pekin rejimini önemli insan hakları ihlalleri ile suçladı. Fakat Çin’in soykırım siyasetleri hakkındaki sorumluluğu konusunda çekimser bir tutum sergiledi.

Uluslararası kamuoyu ve Doğu Türkistanlıların merakla beklediği Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Komiseri Michelle Bachelet’in Doğu Türkistan ile ilgili raporu yayımlandı. Raporda Çin idaresinin ‘ciddi insan hakları ihlali’ olarak nitelenen uygulamalarının ‘insanlık cürmü teşkil edebileceği’ kaydedildi. Fakat raporda, kimi batılı ülkelerin Uygur Türklerine yönelik uygulamaları soykırım olarak tanımasına atıf yapılmadı ve bu söz kullanılmadı. 48 sayfalık raporda Doğu Türkistan’da yaşayan 23 Uygur, 16 Kazak ve 1 Kırgız Türküyle ayrıntılı mülakat yapıldığı, konuşulan isimlerden 26’sının 2016’dan bu yana muhakkak aralıklarla ya keyfi tutuklandığı ya da Çin’in yine eğitim kamplarında çalıştırıldığı bilgisi paylaşıldı. Raporda bölgede “terör ve aşırılıkla çaba ismi altında önemli insan hakları ihlalleri işlendiği” ve bu ihlallerin “insanlık kabahati teşkil edebileceği” vurgulanırken, “Hak ihlallerinin dayandırıldığı terörle çaba kanunları, milletlerarası insan hakları norm ve standartları açısından hayli sıkıntılıdır. Bölgedeki yetkililere geniş soruşturma, yasaklama ve baskı imkanı tanıyan bu maddede belirli belgisiz, geniş ve ucu açık tanımlamalar bulunmaktadır.” sözü yer aldı. Bölgedeki yine eğitim kamplarında tutulanlara yönelik muamelenin kaygı verici olduğu, azap, berbat muamele ve mecburî tıbbi tedavi uygulandığına dair raporların sağlam bulunduğu belirtildi. Komiserliğin eriştiği evrakların, kelam konusu hak ihlallerinin net bilançosunu çıkarmaya yetmeyeceği ama “yeniden eğitim kamplarındaki ayrımcı ortamın, bu tesislerde insan hakları ihlallerinin geniş eksende yaşandığını doğrulayacak yeterlilikte olduğunun” altı çizildi. Tekrar eğitim kamplarında tutulan Müslüman azınlığa mensup bireylerin temel insan haklarından yoksun edildiği kaydedilerek, “Dini kimlik, tabir, mahremiyet ve hareket özgürlükleri usulsüzce yasaklanmıştır.” denildi. Çin’in baskıcı ve ayrımcı uygulamalarının tesirinin sonları aştığı, tutuklamalar ve eğitim kamplarında zorla çalıştırmalardan dolayı birçok kişinin ailesinden farklı düştüğü yahut baskı ortamından dolayı ülkelerini terk etmek zorunda kaldığı vurgulandı. Raporun sonunda Çin hükümetine, “yeniden eğitim kampları, cezaevleri ve gibisi tutukluluk merkezlerinde keyfi tutulanların derhal özgür bırakılması”, “Aile mensuplarının haber alamadığı bireylerin nerede olduğuna dair bilgi verilmesi”, “terörle çaba, ulusal güvenlik ve azınlık haklarına dair maddeleri gözden geçirecek çalışma planı oluşturulması”, “yeniden eğitim kamplarındaki hak ihlallerinin acilen araştırılması” ve “bölgedeki cami, tapınak ve mezarlıkların yıkıldığına dair argümanlara somut datalar sunularak açıklık getirilmesi” davetleri yapıldı.

GÖREVİNİN BİTİŞİNE 12 DAKİKA KALA YAYIMLANDI

Yüksek Komiser Michelle Bachelet’nin misyon müddeti bitmeden açıklayacağı kelamını verdiği rapor, son misyon gününde İsviçre saatiyle 23.48’de yayımlandı. Komiserlikten 10 Aralık 2021’de yapılan açıklamada, Uygur Özerk Bölgesi’nde Çin’in uygulamalarına ait raporun haftalar içinde açıklanacağı duyurulmuştu. Açıklamanın akabinde aylar geçmesine karşın raporun yayımlanmaması, Uygur Türkleri başta olmak üzere milletlerarası hak kümelerinden reaksiyon görmüştü. 23-28 Mayıs’ta Çin’e giden ve Uygur Özerk Bölgesi’ni de ziyaret eden Bachelet, ziyaretin akabinde Çin’in başşehri Pekin’de düzenlediği basın toplantısında, raporun ne vakit açıklanacağına ait bilgi vermekten kaçınmıştı. Çevrim içi ortamda düzenlenen basın toplantısına BM’ye akredite gazetecilerin internet yoluyla iştirakine müsaade verilmemesi de yansıları çekmişti.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.